Het is al een tijd bekend dat het slecht gaat met de Nederlandse kranten. Internet is de gedrukte media al lange tijd voorbijgestreefd als belangrijkste informatiebron voor veel mensen en de kredietcrisis zorgt tevens voor teruglopende advertentie-inkomsten. Anderen stellen dat kranten te uniform aan het worden zijn. “In een krant als de Volkskrant staan tegenwoordig voldoende meninkjes. Maar waar staat de krant nou precies voor? Voor wie komt de krant op?” Echter kranten die zich nadrukkelijk etaleren over wat ze van ontwikkelingen vinden, doen het (relatief) goed. En daar moet wat aan gedaan worden. “Het huidige business model van kranten is toe aan een ‘extreme make-over’. Nieuwe business models moeten worden gezocht die ‘echte’ inkomsten opleveren”, aldus krantenexpert Piet Bakker.

De uitgevers zelf maken echter nauwelijks aanpassingen aan hun business model. De noodzaak wordt begrepen, maar de uitvoer ontbreekt. Het gaat zelfs zover dat minister Plasterk (Media) onderzoekt hoe de overheid uitgeverijen kan helpen bij het innoveren van kranten om vervolgens een zak geld van acht miljoen euro te verdelen voor onder de perssector.

Niet iedereen is daar even gelukkig mee. De commerciële tv-zender Rtl4 spreekt over dat het leidt tot marktverstoring en oneerlijke concurrentie. ‘Business innovatie’-consultant Erik Bun trekt het nut van investeringen in de perssector in twijfel. “But will the money really help them? Will it make them more innovative? When does this branch realise that it has to be innovative to attract the youth? Listening to their needs instead of remaining conservative to the traditional papers.”

Uit mijn afstudeeronderzoek blijkt dat innovatie en nieuwe business models te maken hebben met het doorbreken van bestaande denkkaders of mentale modellen. Een mentaal model kan gezien worden als een mentale weerspiegeling van ervaringen, meningen en aannamen. Deze mentale modellen leiden ons bij het nemen van beslissingen. Evenals individuen mentale modellen ontwikkelen, is er ook sprake van mentale modellen van gehele organisaties of bedrijfstakken (dominante logica). Mentale modellen dragen erbij toe om passief of geheel niet meer na te denken. Organisatieveranderingen, zoals de ontwikkeling van nieuwe business models, verlangt dat gebroken wordt met de huidige mentale modellen.
 
Als voorbeeld van de mentale modellen verwijs ik naar een interview met hoofdredacteur van de Volkskrant Pieter Broertjes.

Ik ben redelijk selectief geweest met m’n quotes. Er stond immers een stuk meer in het artikel, maar grofweg concludeer ik: “de Volkskrant ziet zichzelf als een ‘journalistieke kwaliteits-ochtendkrant”. Wat voor opties heb je dan nog om te innoveren?