Polaroid was een pionier op het gebied van de direct-klaar-fotografie. Het bedrijf ontwikkelde in 1948 de eerste direct-klaar fotocamera. Het technologisch gedreven bedrijf had vele patenten op dit gebied. De marktpositie was daarmee zo sterk dat, toen Kodak in 1976 de markt binnen drong met een soortgelijke camera, Polaroid in staat was om Kodak middels een rechtszaak uit te sluiten op deze markt. Het business model rondom de Polaroid-camera was soortgelijk als die van de Gilette scheermessen. Polaroid introduceerde met regelmaat nieuwe camera’s, maar het merendeel van de winst werd behaald met de verkoop van de films.

Men zou verwachten dat Polaroid wellicht moeilijkheden zou hebben met de ontwikkeling van de opkomende nieuwe digitale technologie. Echter niet is minder waar, al in 1981 begon Polaroid met de ontwikkeling van digitale fotografie.

Märklin is een modeltreinfabrikant, opgericht in 1859 en zou dit jaar zou haar 150 jarig bestaan vieren, echter van een vrolijke viering is geen sprake. Märklin kampte al enige tijd met financiële problemen en zat diep in de schulden. In 2006 was het merk al door Britse investeerder Kingsbridge Capital overgenomen. Vandaag werd bekend dat Märklin geen verlenging kreeg van de leningen en is het faillissement aangevraagd. Persoonlijk vind ik het zeer beteurenswaardig; Marklin is voor mij jeugdsentiment.

Märklin's producten kenmerkten zich door handwerk en veel aandacht voor details. De producten werden gewoonweg erg duur. Dit heeft de onderneming aan de rand van de afgrond gebracht, zo wordt op het AD gesteld. Hoewel kostenbesparing en vergroting van de operationele effectiviteit van groot belang is bij organisaties is er toch wat anders aan de hand. Het algemene veranderde consumetengedrag is van grotere rol geweest voor de ondergang van Märklin. De markt voor hoogwaardig speelgoed, modeltreinen in het bijzonder, staat sinds jaren onder druk. Technisch georiënteerde kinderen maar ook volwassenen interesseren zich tegenwoordig meer voor computers en game-consoles. Märklin heeft eenvoudigweg niet voldoende geanticipeerd op deze tendensen en haar producten en business model onvoldoende geïnnoveerd.

Een analogie valt te trekken met fabrikant van instant-films en fototoestellen Polaroid. De digitale fotografie heeft de gehele markt voor fotografie ontwricht gehaald. Zo zijn de grote producenten gestopt met het maken van filmrolletjes en Polaroid ging er zelfs aan ten onder. Ook Polaroid was evenals Märklin niet in staat om juist te anticiperen op deze tendensen. Waarom is het toch zo lastig voor dit soort organisaties om adequaat te reageren op deze ontwikkelingen en veranderingen in hun productaanbod en business model te bewerkstelligen?

Onlangs maakten enkele ‘web 2.0’-diensten bekend dat ze met hun activiteiten zouden stoppen. De Nederlandse webdienst Bemba, een dienst waarmee mensen websites en online video’s kunnen delen met hun vrienden op sociale platformen (b.v. Hyves), staakt zijn activiteiten. En Co.mments, een innovatieve dienst voor het volgen van discussies / weblogs comments, kondigde eveneens aan om te stoppen. Beide diensten waren niet bij machte om zich voldoende te differentiëren, voldoende mensen te bereiken en hadden hiermee geen levensvatbaar business model.

Tijdens mijn Google zoektocht naar literatuur en blogs over innovatie stuitte ik op de naam Scott Berkun, auteur van het boek “The Myths of Innovation”. Twee van zijn presentaties over zijn visie op innovatie zijn gepubliceerd op Youtube. In deze presentaties adresseert hij de mythen of misvattingen die rond innovatie bestaan; zoals “plotselinge innovatie”. Eureka, nu weet ik het! Innovatie is echter geen gebeurtenis maar een proces waarin de puzzelstukjes langzaam in elkaar vallen. Hierbij zijn mislukkingen eerder regel dan uitzondering. Ook beschrijft Berkun dat innovatie vooral een sociaal proces is waarbij veel afhangt van de angst voor verandering of weerstand bij mensen.

Voor het vierde achtereenvolgende jaar staat Apple bovenaan de lijst van de 50 meest innovatieve bedrijven. Google en Toyota staan respectievelijk op de tweede en derde plaats. Ook bedrijven zoals 3M, Microsoft en General Electric staan wederom hoog genoteerd. Dit blijkt uit een grootschalig onderzoek uitgevoerd door de Boston Consulting Group en tijdschrift Business Week[1] .

Hoe kan het dat dezelfde bedrijven telkens weer opduiken in dit soort onderzoeken?  Waarom is de MP3 speler van Apple, de iPod, veruit de marktleider op dit gebied en kunnen ze opboksen tegen grote electronicabedrijven zoals Philips, Samsung en Sony die als ware  het kleine restant van de markt bedienen. Hoe kan het dat luchtvaarmaatschappijen zoals Easyjet en Ryan-air groeien en goed renderen terwijl in dezelfde periode Sabena en Swiss-air failliet gingen? Waarom werd nieuwkomer Dell marktleider in de PC-markt terwijl gevestigde fabrikanten als IBM, en Compaq reeds lang verwikkeld waren in een hevige concurrentiestrijd? En hoe kon Google concurrenten op zoekmachine gebied als Yahoo, Altavista en Lycos in de marge achterlaten?

Hoe komt het dat deze bedrijven zo succesvol zijn in het introduceren van nieuwe innovatieve producten en diensten? Waarom zijn sommige bedrijven innovatiever dan andere? Volgens Chesbrough en Rosenbloom (2002) ligt het antwoord deels verscholen in het business model(len) van de organisatie. Innovatie is volgens hen niet alleen het nieuwe product, dienst of technologie maar omvat vooral het business model van de organisatie. Zij beschouwen een business model in termen van een brug tussen de technische inputs van de onderneming en de economische outputs. Om waarde te halen uit een innovatie, moet een bedrijf in staat zijn om een geschikt nieuw business model te ontwerpen en te implementeren. De vraag rijst: “ Wat zijn de kenmerken van innovatieve business modellen?”.